Vijftig jaar geleden wist de aan het Hughes Labs verbonden onderzoeker Theodore Maiman een nieuwe lichtbron te creëren: de laser. Inmiddels is de laser in alle soorten en maten niet meer weg te denken in de hedendaagse techniek.

Theodore MaimanDat een lichtbron als een laser in theorie mogelijk was, voorspelde Einstein al in 1917 in zijn theorie over gestimuleerde emissie. Bij dit verschijnsel zou een aangeslagen atoom dat in aanraking komt met een foton ook zelf een lichtdeeltje loslaten met een identieke golflengte en fase. Diverse onderzoekers probeerden na de Tweede Wereldoorlog aan de hand van deze theorie een laser te maken, maar het duurde tot 16 mei 1960 voordat Maiman en zijn collega's in het Hughes Labs in Californië een werkende laser wisten te produceren.

De eerste laser werd gebouwd met behulp van een robijn die in een flitslamp was geplaatst. De atomen in de robijn werden door het licht gestimuleerd waardoor een eenfasige rode lichtstraal ontstond. In de monochromatische en zeer scherpe lichtbundel van de robijnlaser liepen alle fotonen keurig in de pas, in tegenstelling tot het 'chaotische' gewoon licht. Om de kracht van een laserbundel te meten, werd allereerst de gilette-eenheid aangehouden, waarbij werd gekeken hoeveel scheermesjes met de lichtstraal doorboord konden worden.

Maiman vroeg vrijwel direct een patent aan op zijn vinding en omdat Hughes Labs vooral in opdracht van het Amerikaanse leger werkte, zagen de wetenschappers met name defensietoepassingen voor zich. Deze voorspelling bleek correct: begin jaren zeventig gebruikte de Amerikaanse luchtmacht laserlicht om doelen te raken in precisiebombardementen tijdens de oorlog in Vietnam. Maar al snel groeide het aantal toepassingen. In de medische wereld en in de industrie werden, mede dankzij de komst van efficiëntere lasertechnieken als gaslasers en diodelasers, nieuwe toepassingen mogelijk.

Inmiddels is de laser niet meer weg te denken uit de hedendaagse wereld; in de geneeskunde worden lasers op grote schaal gebruikt in de tand- en oogheelkunde, streepjescodes worden bij de kassa met behulp van een laser uitgelezen, wegpiraten gesnapt met laserguns en optische media zouden zonder lasers niet bestaan. Daarnaast verloopt moderne datacommunicatie over glasvezelkabels op basis van laserlicht.

Hoewel de in 2007 overleden Maiman dankzij zijn patent veel geld wist te verdienen, ontving hij nooit de Nobelprijs voor zijn werk. Dit lukte de onderzoekers Zhores Alferov en Herbert Kroemer wel; in 2000 kregen zij de Nobelprijs voor de doorontwikkeling van laserdiodes, waarbij het actieve medium een halfgeleider is. Diodelasers, die zeer klein geproduceerd kunnen worden, zijn onder andere in te zetten voor het lezen en beschrijven van optische media.